EU AI Act Digital Omnibus เข้า trilogue เดดไลน์ 28 เม.ย. — เลื่อนกฎ high-risk AI ไป 2027-2028 พร้อมแบนแอป nudifier

วันที่ 28 เม.ย. 2026 — อีกแค่ 2 วันหลังบทความนี้ — สามฝ่ายของสหภาพยุโรปคือ European Commission, Council of the EU และ European Parliament จะเข้า political trilogue meeting เพื่อตกลง Digital Omnibus on AI version สุดท้าย — package legislation ที่จะ เลื่อน การบังคับใช้กฎ high-risk AI ใน EU AI Act ออกไปอีก 12-24 เดือน

ทั้ง Parliament และ Council ผ่าน position ของตัวเองมาแล้ว และทั้งคู่ converge ในประเด็นใหญ่ — ทำให้ Brussels คาดว่าจะตกลงได้จริงในวันที่ 28 และนำไปสู่การ adopt เป็นกฎหมายภายใน มิ.ย.-ก.ค. 2026 ทันก่อนเดดไลน์เดิม 2 ส.ค. 2026

ทำไมต้องเลื่อน — และเลื่อนไปแค่ไหน

EU AI Act ฉบับเดิมที่ผ่านปี 2024 กำหนดให้ผู้ที่ deploy หรือผลิต high-risk AI system ต้องปฏิบัติตามชุดข้อกำหนดเต็มรูปแบบตั้งแต่ 2 ส.ค. 2026 — ครอบคลุม risk management, documentation, conformity assessment, post-market monitoring ฯลฯ

ปัญหาที่ Commission และ industry ร่วมกันยกขึ้นมา:

• Harmonised standard ยังไม่พร้อม — มาตรฐานทางเทคนิค (เช่น CEN-CENELEC AI standards) ยังไม่ publish ครบ → องค์กรที่ต้อง self-assess ไม่รู้จะอ้างมาตรฐานไหน
• Notified body ไม่พอ — body ที่ได้รับ accreditation สำหรับทำ third-party conformity assessment ใน EU ยังมีไม่ถึง 10 แห่งสำหรับทั้ง bloc
• SME burden — บริษัทขนาดกลาง-เล็กไม่มีทรัพยากรเพียงพอที่จะ comply ภายในเดดไลน์เดิม

Council และ Parliament จึง agree เลื่อน:

• Stand-alone high-risk AI (Annex III — เช่น HR screening, credit scoring, predictive policing) → 2 ธ.ค. 2027
• Embedded high-risk AI (Annex I — AI ใน medical device, vehicles, machinery) → 2 ส.ค. 2028

แต่ — สำคัญ — การเลื่อนจะมีผลก็ต่อเมื่อ Commission ยืนยัน ว่ามาตรฐานและ notified body พร้อม → จะไม่เป็นการเลื่อนแบบ open-ended

ประเด็นใหม่ที่เพิ่มเข้ามา — Nudifier ban + GPAI tier

นอกจากเลื่อนแล้ว Parliament push ให้ Omnibus เพิ่ม prohibition ใหม่ด้วย:

1. Nudifier app และ AI สร้าง intimate content โดยไม่ยินยอม

• จะถูกจัดเป็น prohibited practice เทียบเท่า social scoring และ subliminal manipulation
• เป้าหมายเฉพาะ: app และ generator ที่ลบเสื้อผ้าจากภาพคน หรือ deepfake porn
• ตอบสนอง crisis ที่ school ในยุโรปหลายประเทศเจอนักเรียนใช้ nudifier ทำภาพเพื่อนร่วมห้อง

2. General-purpose AI (GPAI) systemic risk tier

• โมเดลที่ผ่าน threshold ของ compute (เช่น 10^25 FLOPs) จะมี obligation เพิ่ม: red-teaming, incident reporting, model card publication
• ในทางปฏิบัติจะกระทบ frontier lab (OpenAI, Anthropic, Google, Meta, DeepSeek) เป็นหลัก

3. Transparency บน synthetic content

• รูป/วิดีโอ/audio ที่ generate ด้วย AI ต้องมี machine-readable mark (C2PA หรือ equivalent)
• platform ที่ host content ต้อง enforce การ label

สิ่งที่ trilogue ยังเปิดอยู่

ประเด็นที่ Parliament และ Council ยังไม่ตรงกัน ก่อนวันที่ 28:

• Definition of “AI system” — Council อยากแคบลง, Parliament อยากกว้าง
• AI Office authority — power ที่จะ subpoena โมเดล weight สำหรับ red-team จะกว้างแค่ไหน
• SME exemption — Council อยาก carve-out ให้บริษัทเล็กกว่า, Parliament ไม่อยากเปิดช่องโหว่
• Deployer obligation timeline — บริษัทที่แค่ใช้ (ไม่ใช่สร้าง) AI ใน HR หรือ insurance ต้อง comply เร็วแค่ไหน

ถ้าไม่ตกลงในวันที่ 28 → trilogue ครั้งต่อไปอาจหลุดไป เดือน พ.ค.-มิ.ย. ซึ่งจะ tight มากกับเดดไลน์เดิม 2 ส.ค.

มุมมอง AI Curator

ผมมอง Digital Omnibus นี้เป็น stress test ของวิธีที่ EU regulate frontier technology — มี 3 เรื่องที่น่าจับตา:

1. EU เริ่มยอมรับว่า “regulation gap” ทำลายความสามารถแข่งขัน — รอบนี้ Commission ที่เคยถูกวิจารณ์ว่าออกกฎเร็วเกินไปในปี 2024 ยอมรับว่า harmonised standard ออกตามไม่ทัน → เลือกเลื่อนแทนที่จะดันให้เกิดการ enforce ที่กระจัดกระจาย — เป็นสัญญาณว่า Brussels เริ่มเรียนรู้ว่า “first mover regulator” ไม่ได้แปลว่าได้เปรียบเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อ US ยังเลือก self-regulation และ China ใช้ industrial policy แทน

2. แต่ “ban list” ยังขยายต่อ — การเพิ่ม nudifier ban เข้าเป็น Article 5 prohibition แสดงว่า EU ยัง ไม่ ลด regulatory ambition — แค่ buy time — implication: ในระยะกลาง EU จะมี AI rule ที่เข้มที่สุดในโลก เพียงแต่เลื่อน timeline ให้ industry ตามทัน — สำหรับ developer ไทยที่อยากขายให้ EU market ต้องวางแผน compliance ตั้งแต่ตอนนี้

3. Synthetic content labeling จะกลายเป็น global de facto standard — เมื่อ EU บังคับ C2PA-style mark บนทุก synthetic content + platform ต้อง enforce → ตัว generator (ChatGPT image, Gemini image, Sora, Veo) จะใส่ mark by default → ไทยและประเทศที่ไม่มีกฎจะได้ “spillover” effect ฟรี

สำหรับบริบทไทย/SEA:

• ETDA และ MDES ควรเริ่มศึกษา Omnibus เพราะถ้าออกมาในรูปนี้ มันจะกลายเป็น reference สำหรับการปรับปรุง PDPA + DPA ของไทยที่กำลัง draft AI provision อยู่
• Startup ไทยที่ทำ HR-tech, fintech, healthtech และมี EU customer → ใช้เวลาที่ trilogue ซื้อมาทำ compliance plan — อย่ารอจนกฎมีผล
• Nudifier ban น่าจะเป็น wake-up call สำหรับนโยบายไทยด้วย — กรณี nudifier และ deepfake porn ในไทยเริ่มมีรายงานแล้ว แต่ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะ

ที่ต้องตั้งคำถาม: การเลื่อน 16-24 เดือนจะ “ซื้อเวลา” ให้ industry ปรับตัว — แต่ในเวลาเดียวกัน frontier AI capability เพิ่มขึ้น 10x ภายใน 2 ปี — เมื่อ Brussels เริ่ม enforce กฎ high-risk AI ใน ปลายปี 2027 โมเดลที่อยู่ใต้กฎนั้นจะแตกต่างจากที่ออกแบบ rule มาเดิมแค่ไหน?

แหล่งข่าว

• European Parliament: Artificial Intelligence Act — delayed application, ban on nudifier apps
• Ropes & Gray: AI Omnibus Trilogue Underway — What to Expect
• A&O Shearman: EU AI Omnibus — Key Issues as Trilogue Negotiations Begin
• OneTrust: How the EU Digital Omnibus Reshapes AI Act Timelines and Governance