ผู้ได้เหรียญ Fields 25 คนลงนามแถลงการณ์ "A Severe Misalignment of AI in Mathematics" — เป้าหมายของบริษัท AI กับวงการคณิตศาสตร์ "ไม่ตรงกันอย่างรุนแรง" แต่ไม่มีข้อเรียกร้องที่จับต้องได้สักข้อ

สามวันหลังจากที่ ข้อพิพาทเรื่อง Navier-Stokes ระหว่าง Tristan Buckmaster กับ OpenAI ทำให้วงการคณิตศาสตร์ต้องคุยกันเรื่องเครดิตมากกว่าเรื่องสมการ ผู้ได้รับ เหรียญ Fields 25 คน เผยแพร่แถลงการณ์ชื่อ “A Severe Misalignment of AI in Mathematics” ที่ mathandai.org เมื่อ 11 ก.ย. 2026 และ Terence Tao นำไปลงบล็อก What’s new ของเขาในวันเดียวกัน พร้อมบอกว่ามีบทความใน The Economist ตีพิมพ์ประกอบ

ประโยคหลักอยู่ในย่อหน้าแรก: ความสามารถทางคณิตศาสตร์ของ LLM ก้าวหน้าจน “แก้โจทย์ใหญ่ที่ค้างอยู่ได้ในหลายสาขา” แต่ “การผลักดันของบริษัท AI ให้ใช้การแก้โจทย์คณิตศาสตร์เป็นเบนช์มาร์ก กำลังเป็นผลเสียต่อวิทยาศาสตร์คณิตศาสตร์และต่อชุมชนคณิตศาสตร์ เป้าหมายของบริษัท AI กับเป้าหมายของชุมชนคณิตศาสตร์ไม่ตรงกันอย่างรุนแรง”

ใครลงนาม

รายชื่อผู้ลงนามชุดแรกครอบคลุมเหรียญ Fields ตั้งแต่ปี 1978 ถึง 2026: Artur Avila, Manjul Bhargava, Caucher Birkar, Pierre Deligne (1978), Yu Deng (2026), Simon Donaldson, Hugo Duminil-Copin, Alessio Figalli, Martin Hairer, June Huh, Maxim Kontsevich, Elon Lindenstrauss, Pierre-Louis Lions, James Maynard, Curt McMullen, Shigefumi Mori, Ngô Bảo Châu, Andrei Okounkov, Peter Scholze, Stanislav Smirnov, Terence Tao, Maryna Viazovska, Cédric Villani, Wendelin Werner และ Efim Zelmanov

Tao เขียนว่าแถลงการณ์นี้ “เติบโตจากการคุยกันระหว่างพวกเราในสัปดาห์ที่ผ่านมา” และยอมรับว่า “น่าเสียดายที่เราไม่มีเวลาทำกระบวนการที่รับฟังความเห็นอย่างกว้างขวางกว่านี้ แบบที่ Leiden ทำ แต่เราตัดสินใจว่าสถานการณ์เร่งด่วนจนต้องออกแถลงการณ์เร็วที่สุด” คนอื่นร่วมลงนามได้ผ่านการล็อกอินด้วย ORCID หรือยืนยันอีเมลสถาบันการศึกษา

แถลงการณ์พูดอะไร

ข้อโต้แย้งหลักมีสามชั้น:

• การแก้โจทย์เป็นแค่ตัวแทน ไม่ใช่เป้าหมาย — “การแก้โจทย์เป็นเพียงเครื่องมือและตัวแทน (proxy) ของเป้าหมายหลัก คือความเข้าใจเชิงแนวคิดและ insight” โจทย์ชื่อดังเคยทำหน้าที่เป็น “ประภาคาร” ที่บอกว่ามีความคิดใหม่เกิดขึ้น ซึ่งชุมชนจะใช้เวลายาวนานย่อย ทำให้ง่ายขึ้น จนกลายเป็นตำราที่นักศึกษาปริญญาตรีอ่านได้ แถลงการณ์เตือนว่า “การผลิตข้อความ ‘จริง/เท็จ’ เป็นจำนวนมากในความเร็วที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อาจทำลายผืนดินที่อุดมสมบูรณ์ แทนที่จะเป่าชีวิตให้ความคิดใหม่”
• ประกาศผลแบบเร่งรีบ และปัญหาเครดิต — “บ่อยครั้งผลเหล่านี้ถูกประกาศอย่างเร่งรีบ ไม่เหลือเวลาให้เขียนอย่างเหมาะสม แยกวิธีการและความคิดใหม่ออกมา และอ้างอิงงานก่อนหน้าของผู้อื่น” ซึ่ง “เหมือนในทุกอาชีพสร้างสรรค์ เรื่องนี้ก่อให้เกิดคำถามรุนแรงเรื่องการให้เครดิตและการลอกเลียน” และถ้าไม่มีนักคณิตศาสตร์มาดูแลให้ความคิดที่ AI สร้างเข้าไปอยู่ในองค์ความรู้ “สายการถ่ายทอดระหว่างนักคณิตศาสตร์ที่เป็นมนุษย์จะขาดหายไป”
• ภัยต่องานทางปัญญาทั้งหมด — การฝึกฝนหลายปีไม่ได้มีไว้แค่ผลิตคำตอบ แต่เพื่อสร้างความเข้าใจและความสามารถในการตั้งคำถามใหม่ เมื่อ AI ผลิตผลลัพธ์ของงานนั้นได้โดยตรง “เป้าหมายเหล่านี้ก็เลิกสอดคล้องกัน” และปัญหาที่คณิตศาสตร์เจอตอนนี้ “บ่งชี้ปัญหาที่มนุษยชาติทั้งหมดอาจต้องเผชิญ”

แถลงการณ์ปิดด้วยการยอมรับว่า AI “มีศักยภาพที่จะเสริมและเร่งการศึกษาคณิตศาสตร์ที่แท้จริง” และผลจะออกมาดีหรือร้าย “ขึ้นกับการตัดสินใจของมนุษย์ที่ควบคุมเทคโนโลยีนี้” โดยเรียกร้องให้ชุมชนคณิตศาสตร์ บริษัทผู้พัฒนา และสังคม “จัดการเรื่องนี้อย่างเร่งด่วน”

สิ่งที่แถลงการณ์ไม่ได้พูด

อ่านทั้งฉบับแล้ว ไม่มีการเอ่ยชื่อบริษัท โมเดล หรือผลงานใดเลย — ไม่มี OpenAI ไม่มี Navier-Stokes ไม่มี Erdős แม้จังหวะเวลาจะทำให้คนอ่านโยงไปถึงเหตุการณ์สัปดาห์นี้ได้ง่าย และที่สำคัญกว่าคือ ไม่มีข้อเรียกร้องที่จับต้องได้ ไม่มีมาตรฐานการเปิดเผยข้อมูล ไม่มีเงื่อนไขว่าผลที่ AI สร้างต้องผ่านอะไรก่อนประกาศ

นี่ต่างจาก Leiden Declaration ที่เผยแพร่เมื่อ 2 มิ.ย. 2026 ซึ่งได้รับการรับรองจาก International Mathematical Union มีผู้ลงนามแล้ว 3,913 คน และมีข้อแนะนำแยกสำหรับนักวิจัย องค์กร ผู้กำหนดนโยบาย และบริษัท AI เช่น การเปิดเผยการใช้เครื่องมืออัตโนมัติ มาตรฐานการให้เครดิต และการรักษากระบวนการ peer review แถลงการณ์ฉบับใหม่จึงเป็น คำประกาศจุดยืนเชิงคุณค่า จากคนกลุ่มเล็กที่มีน้ำหนักที่สุดในวงการ มากกว่าจะเป็นชุดกติกา

มุมมอง AI Curator

ถ้าคุณทำงานในบริษัท AI แถลงการณ์นี้ควรอ่านเป็น สัญญาณว่าเบนช์มาร์กที่มีค่าที่สุดของอุตสาหกรรมกำลังจะแพงขึ้น ปีนี้ “โมเดลของเราแก้โจทย์คณิตศาสตร์ที่ค้างมาหลายสิบปีได้” คือพาดหัวที่ทุกแล็บแข่งกันทำ — ตั้งแต่ Erdős, Fermat ที่ Claude formalize ใน Lean ไปจนถึง Navier-Stokes เพราะมันตรวจสอบได้ชัดกว่าเบนช์มาร์กอื่นเกือบทั้งหมด แต่เมื่อคนที่เป็นกรรมการตัดสินโดยพฤตินัยของ “อะไรคือผลคณิตศาสตร์ที่สำคัญ” ออกมาบอกว่ากระบวนการประกาศผลแบบนี้เป็นปัญหา ต้นทุนด้านชื่อเสียงของการประกาศผ่านบล็อกและโพสต์ X ก่อนมีเปเปอร์ที่อ้างอิงงานก่อนหน้าครบก็เพิ่มขึ้นทันที

แต่ผมคิดว่าจุดอ่อนของแถลงการณ์ก็ชัดเท่ากัน: การไม่มีข้อเรียกร้องที่ทำได้จริง ทำให้บริษัท AI เห็นด้วยกับทุกประโยคได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนอะไรเลย ประโยค “AI มีศักยภาพที่จะเสริมคณิตศาสตร์” กับ “ขึ้นกับการตัดสินใจของมนุษย์” เป็นสิ่งที่ฝ่ายประชาสัมพันธ์ของทุกแล็บพูดอยู่แล้ว สิ่งที่จะเปลี่ยนพฤติกรรมได้คือกติกาที่ตรวจสอบได้ เช่น ผลที่ AI สร้างต้องมาพร้อมบันทึกกระบวนการ ผลลัพธ์เชิงลบ และรายการงานก่อนหน้าที่เกี่ยวข้อง — ซึ่งเป็นสิ่งที่ Tao เองเคยชี้ใน เธรดวันที่ 8 ก.ย. ว่าบริษัท AI ไม่ยอมเปิดเผย การที่ Tao ยอมรับเองว่ารีบออกแถลงการณ์โดยไม่ผ่านกระบวนการแบบ Leiden บอกว่าก้าวต่อไปน่าจะต้องเป็นเอกสารที่มีรายละเอียดกว่านี้

สำหรับผู้อ่านไทย ประเด็นที่ใกล้ตัวที่สุดอาจไม่ใช่เรื่องโจทย์ระดับโลก แต่เป็นย่อหน้าเรื่องการศึกษา: แถลงการณ์บอกว่านักคณิตศาสตร์มักให้โจทย์นักศึกษา “ด้วยเจตนาหลักคือพัฒนาทักษะ” ไม่ใช่เพื่อเอาคำตอบ นี่คือคำถามเดียวกับที่ครูและอาจารย์ในไทยกำลังเจอเมื่อนักเรียนส่งการบ้านที่ AI ทำให้ — และสำหรับนักพัฒนาที่ใช้ coding agent ทุกวัน มันคือคำถามว่า PR ที่เอเจนต์เขียนให้เราทำให้เรา เข้าใจ ระบบมากขึ้น หรือแค่ทำให้ระบบ ทำงาน โดยไม่มีใครในทีมรู้ว่าทำไม คณิตศาสตร์อาจเป็นแค่สาขาแรกที่มีคนระดับสูงสุดออกมาพูดเรื่องนี้ต่อสาธารณะ

แหล่งข่าว

• Terence Tao — A Severe Misalignment of AI in Mathematics (11 ก.ย. 2026)
• mathandai.org — ตัวแถลงการณ์และรายชื่อผู้ลงนาม
• The Leiden Declaration on AI and Mathematics (2 มิ.ย. 2026)